Geloof en wetenschap: Conflict of Combinatie?

Conferentieoord Zonnewende, Moergestel, 28-30 oktober 2005

Dit themaweekend beoogt studenten en jonge beroeps de gelegenheid te geven na te denken over problemen op het grensvlak tussen wetenschap en geloof.

Zijn geloof en wetenschap gescheiden gebieden die niet gemengd mogen worden? Of is het mogelijk om tot een consistente visie te komen die de twee gebieden maakt tot twee aspecten van dezelfde realiteit? Deze vraag willen we behandelen aan de hand van de recente discussie over "Intelligent Design" en de encycliek "Fides et Ratio" van Johannes Paulus II.

korte samenvatting lezingen

Geloof en rede
Advocaat onderwijsrecht mr. Martijn Pouw (Bureau Katholiek Onderwijs, Den Haag) zal enkele ideeën naar voren brengen uit de encycliek Fides et Ratio van Johannes Paules II over de verhouding van geloof en rede. Is er een spanning tussen geloof en wetenschap? Sommige wetenschappers menen dat het geloof per definitie onwetenschappelijk is en zelfs dat gelovigen achterlijk zijn. Gelovigen laten zich veelal verleiden geen "wetenschappelijke" discussies te voeren over hun geloof. Gevolg van deze houdingen is dat er nauwelijks sprake is van een vruchtbare dialoog tussen geloof en wetenschap.
In Fides et Ratio wordt dit alles aan de kaak gesteld. Zij opent namelijk met de stelling dat het geloof en de rede zijn als twee vleugels waarmee de menselijke geest zich verheft om de waarheid te beschouwen. Aangezien iedereen op zoek is.

Goddelijk bestuur
Hoogleraar numerieke wiskunde Prof. dr. ir. Piet Wesseling (TUDelft) betoogt in zijn lezing ‘naturalisme en theïsme' dat theïsme en natuurwetenschap harmonisch kunnen samengaan. Hij laat zien dat recente natuurwetenschappelijke inzichten —met name de mogelijkheid van chaos in systemen die door klassieke, deterministische wetten worden bepaald— zonder problemen te combineren zijn met een voortdurende, reële, beïnvloeding van materiële processen door iets niet-materieels. Dat niet-materiële kan de menselijke geest zijn, waardoor de mens een ‘ik' heeft dat in vrijheid kan handelen. Anderzijds kan dat niet-materiële ook de goddelijke geest zijn, die op zijn manier het heelal bestuurt. Naar de waarheid en het met één vleugel moeilijk is om in balans te blijven lijkt het erop dat geloof en wetenschap elkaar hard nodig hebben.

Wetenschap, wonderen en dogma's
Senioronderzoeker opto-electronische materialen Dr. Juleon Schins (TUDelft) bespreekt de invloed die het katholieke dogma heeft gehad op de wetenschapsbeoefening. Het gaat hierbij met name om de monogenese (als direct gevolg van het dogma van de erfzonde) en om de schepping uit het niets (creatio ex nihilo). In beide gevallen was de wetenschappelijke verwachting dat het dogma gelogenstraft zou worden, maar het tegendeel is gebeurd. In dit kader is het interessant om de veroordeling van Galilei nader te bestuderen. Indien er voldoende tijd is zal ook de mogelijkheid van wonderen behandeld worden vanuit natuurwetenschappelijk perspectief, met name de vraag of een wonder inhoudt dat de natuurwetten gebroken worden.

Schepping
De natuurwetenschappen geven een beschrijving van de wereld in termen van vaste wetmatig-heden. Bij een gegeven begintoestand van een systeem bepalen die wetten het toekomstig gedrag. Bovendien lijkt niets aan de wetten te ontsnappen. Dat roept de vraag of we de natuur nog kunnen zien als een schepping als we de wetenschap ernstig nemen. Kan God alleen een rol spelen bij het vaststellen van de begintoestand van de wereld? Moeten we ons God voorstellen als de drager van de natuurwetten? Of moeten we de natuur opvatten als de laatste werkelijkheid? De vraag naar God is vergelijkbaar met de vraag naar de grond van het menselijke bewustzijn.